एउटै बाघ जोगाउन यत्रो रकम ?
एउटा बाघ जोगाउन वर्षको कति लाग्ला ? त्यसको अनुमान र आँकलन गर्न सकिएको छैन । तर बाघ संरक्षण यति महँगो र चुनौतिपूर्ण हुँदै गएको छ कि प्रत्येक बाघ जोगाउन वर्षको साँढे सात लाख रकम थप लाग्दै छ । अनुसन्धान अनुसार प्रत्येक बाघ संरक्षणका लागि बिगतको तुलनामा २४ प्रतिशत थप खर्च ब्रिद्दी भैरहेको छ ।
विश्वमा अहिले कूल ३५०० वटा बाघ छन् । चोरी शिकारी, वासस्थानमाथि अतिक्रमण र बाघमाथिका अन्य जोखिमलाई हटाउन बाघ संरक्षणमा यस अघि लगानी गरिए भन्दा थप २४ प्रतिशतका दरले ब्रिद्दी भएको छ । अनुसन्धान अनुसार बाघ संरक्षणका लागि वार्षिक ३ करोड ५० लाख डलर थप लगानि भैरहेछ । त्यो रकमलाई भाग लगाउँदा प्रत्येक बाघको संरक्षणकालागि १० हजार अमेरिकी डलर पर्छ ।
त्यो रकम बाघ पाइने क्षेत्र र वासस्थानको रक्षा गरेर बाघको प्रजनन् क्षमता बढाउने र संख्या ब्रिद्दी गर्नको लागि खर्च गरिने हो । अहिलेसम्म बाघ पाईने ति क्षेत्रको संरक्षणकालागि भनेर संरक्षणवादी, स्थानीय, अन्तर्राष्ट्रिय गैह्र सरकारी संस्था र स्थानिय प्रशासनले चार करोड ७० लाख डलर खर्च गरिसकेका छन् । त्यो भनेको तिन अर्व रुपियाँ भन्दापनि बढि रकम हो । बाघ पाइने ति उल्लेखित वासस्थान संरक्षणकालागि वार्षिक ८२ लाख डलर लाग्ने उल्लेख छ ।
बाघका त्यस्ता वासस्थानहरु मध्ये भारतमा १८, ईन्डोनेशियामा आठ, रसियामा ६ र बाँकी नेपाल, बंगलादेश र भुटानमा छन् । यति धेरै रकम खर्च गर्दापनि प्रत्येक बाघको संरक्षण सुनिश्चित गर्न नसकिने संरक्षणवादीहरुले बताएका छन् । यो रकम खाली बाघका महत्वपूर्ण ठानिएका वासस्थानको समग्र संरक्षणमा ध्यान दिनकालागि मात्रै हो ।
अध्ययनका अनुसार विश्वका ७० प्रतिशत बाघ बाँकी रहेको वासस्थान मध्ये ६ प्रतिशतमै रहेका छन् । सनो ठाउँमा धेरै बाघ रहेकाले तिनको संरक्षण सहज र महत्वपूर्ण ठानिएको छ । प्रत्येक बाघ संरक्षणकालागि त्यो रकम ठुलो देखिएपनि विशेषज्ञहरुले भने त्यसलाई ठुलो मानेका छैनन् । क्याट कन्सरभेसन अर्गनाईजेसनका एलन रोबोनोविजका अनुसार बाघको छालालाई बजारमा मानिसहरुले २० हजार अमेरिकी डलर तिर्न तयार हुन्छन् । त्यसमाथि हड्डी, नङ्ग्रा,यौनांग र अन्य भागको मूल्य जोड्ने हो भने करोडौं हुन्छ । “चोरी शिकारीहरुले बाघ मार्न गर्ने प्रयासको तुलनामा साँढे सात हजार डलर बाघ संरक्षणको लागि ब्रिद्दी हुनु केहि होइन” उनले भने । उनका अनुसार एउटा म्रित बाघका अंगहरुको मूल्य बजारमा ५० हजार अमेरिकी डलर (करिब ३६ लाख) भन्दापनि बढि छ ।
त्यसो त त्यो रकम सिधा बाघ संरक्षणकै लागि मात्रै खर्च हुँदैन । बाघ संरक्षणका नाममा गरिने त्यो रकम पर्यावरणिय पर्यटनकालगि पनि जाने गर्छ । बाघ संरक्षको लागि नियुक्त गरिने कर्मचारी, स्वच्छ प्राक्रितिक जीवन चक्रको विकास र बाघका आहाराको संरक्षणकालागिपनि खर्च गरिन्छ ।
वर्षको तिन करोड ५० लाख डलर के सानो हो त ? कहाँ बाट आउँछ त यत्रो रकम ? विश्व अर्थतन्त्रको तुलनामा यो रकम एउटा ठुलो बाल्टीमा एक थोपा मात्रै हो भन्छन् संरक्षणवादीहरु भने । तिनका भनाईमा त्यति रकम त बाघका वासस्थानहरु मासेर खेती गरिने फलफूलको न्युन मात्रा बिक्रि गरेर आउने जतिपनि होइन ।
यो अध्ययन वाईल्ड कन्सरभेसन सोसाईटी, आइ यु सि एन, विश्व बैंक लगायतका अन्य संस्था मिलेर गरिएको हो । बाघको संरक्षणकालागि नोभेम्बरको २२ र २३ मा रसियामा हुन लागेको विश्व भेला पूर्व यो अध्ययन गरिएको हो । यो सम्मेलनको प्रायोजन रसियाका प्रधानमन्त्री भ्लादिमिर पुटिनले गर्ने भएका छन् ।
बाघ संबन्धि तलका लेखपनि हेर्नुस–
