कुल्ली मानसिकताको भरिया पत्रकारिता

अस्ति एउटा सन्सनी छायो, लौ सरकारले ईमेज च्यानल बन्द गर्ने निर्देशन दियो रे । देशको एक प्रमुख सञ्चार माध्यम । टिभी च्यानल बन्द गर्न निर्देशन दिएपछि त्यो हावा जसरि फैलियो । धेरैले सोचे ‘अब यो बाबुराम काग जस्तो भो, बाठो कागले झैं आची खान लाग्यो । अन्तिम हुटहुटी निकाल्यो । उहि ज्ञानेन्द्र कालमा झैं सञ्चार माध्यमका बिबेकमा भोटेताल्चा ठोकेर तानाशाहीकरण लाद्न खोज्यो ।’ यस्तो मसला पाएपछि के चाहियो ? पत्रकारहरुका लागि मसला बन्ने नै भो ।

तर खाँट्टी पत्रकारहरुले यस्सो निधार खुम्च्याएर सोचे लेख्नु अघि ‘यसो त नहुनु पर्ने । यतिसम्म त हैन होला । नबुझि त लेख्न र प्रशारण गर्न हुन्न ।’ तर देशमा धेरै जसो भरियाहरु छन् । कलम, कापी, अडियो र झोला बोक्नी कुल्ली । पत्रकाररुपी भरिया । ति भरिया कुल्ली अनेक नाम, समूह, नेता र पार्टीका निर्देशन, छाता, गोठ, दलिन र करेसामा कैद छन् । पालित र पोषित छन् । हो तिनलाई पत्रकारितासित सरोकार भन्दापनि पार्टी र नेताले के भन्छन्, के सिकाउँछन्, के निर्देशन दिन्छन् भन्ने सरोकार ज्यादा हुन्छ । आफ्ना नेता र आफ्नो पार्टीलाई सरकारमा पुर्‍याउन, पुगेपछि टिकाउन र नेताका वाणीलाई सिरोपर गर्नै हुटहुटी हुन्छ । त्यसै गरे, नेपाल प्रेस युनियन र प्रेस चौतारी नेपाल भन्ने पत्रकारका दुई संगठनले ।

नेपाल प्रेस युनियन नेपाली कांग्रेसको समर्थन गर्ने पत्रकारहरुको संस्था हो । प्रेस चौतारी चाहिँ नेकपा एमालेको । त्यसैगरि नेकपा एकिक्रित माओवादी क्रान्तिकारी पत्रकार संघ छ । पार्टीमा फूट आएपछि त्यहि नाममा नेकपा-माओवादीलेको पनि अर्को संघ खुलेको छ । मधेशी दल, राप्रपा नेपाल सबैका यस्तै झोला बोक्ने पत्रकार संघ छन् । तिनको काम प्रतिपक्षीलाई खुल्याउनु र आफ्नो पार्टीको गाना बजाना गर्नु हो ।

यो बाबुराम भट्टराई सरकार राष्ट्रियता, जनजिविका र समाज सबैकालागि भारी भो । यसलाई पाखा लगाउनु पर्छ । तर मन परेन भन्दैमा पुरै सय प्रतिशत झुठो, हुँदै नभएको, असत्य समाचार लेखेर जनमानसलाई झुक्याउनु पनि त पत्रकार बन्ने होइन होला । अझ पत्रकारका संस्था । सयौं हजारौं सदस्य भएको संस्था । देशका नाम चलेका पत्रकारहरु आबद्द छन् प्रेस चौतारी नेपाल र नेपाल प्रेस युनियनमा । तर तिनले अस्ति पुरै सय प्रतिशत झुठो बिज्ञप्ती जारि गरेर भरिया र कुल्ली पत्रकारिताको राम्रो उदाहरण दिए ।

गएको आइतबार साँझदेखि इमेज टेलिभिजन च्यानल केही केवल अपरेटरहरुले बन्द गरिदिएका थिए । सोमबार दिनभर सनसनी फैलियो । च्यानल काट्नेहरु को हुन् भन्ने खोजि गरियो । पत्ता लगाउन सकेनन् सजिलै । इमेज च्यानल स्वयंले च्यानल बन्द हुनुको कारण स्पष्ट हुन नसकेको भनेर समाचार दियो । ईमेज च्यानलका समाचार सम्पादक सम्पादक महेन्द्र बिष्ट सित ईमेल च्यानल किन बन्द भएको होला भनेर पत्रकारहरुले प्रतिक्रिया मागे । उनले ‘हामीले सरकारविरुद्ध समाचार बजाएकाले त्यहि दबाबमा बन्द गरिएको हुनसक्छ’ भनेर प्रतिक्रिया दिएछन् । त्यसपछि लेख्न जान्नेहरुलाई के चाहियो । त्यसको सत्य तथ्य खोज्नै परेन । भरिया र कुल्ली पत्रकारिताले सनसनी मच्चाउन थालिहाल्यो । यस्तो मौकामा नेपाली कांग्रेस र एमाले पार्टीले छोड्ने कुरै भएन बाबुरामलाई नांगो पार्न । एमाले र नेपाली कांग्रेसका नेताका भरिया पत्रकारहरुले पनि यस्तो गज्जब मौकामा आफ्ना नेताको चाकरि र हजुरी, अनि आफुलाई भक्त देखाउने यो भन्दा उपयुक्त समय कहिले पाउने ? प्रेस चौतारी र प्रेस युनियनले प्रधानमन्त्रीको दबाबमा इमेज टेलिभिजन बन्द गरिएको ठोकुवा गर्दै विज्ञप्ति जारी गरेर सनसनी फैलाए ।

प्रेस चौतारी नेपाल र नेपाल प्रेस युनियनले विज्ञप्ति जारी गरेपछि सञ्चार माध्यमहरुले नपत्याउने कुरै भएन । तिनले भकाभक समाचर दिए ‘प्रधानमन्त्रीको दबाबमा ईमेल च्यानल बन्द’ भन्दै । तर पत्रकारिता र भरियाकारिता अनि कुल्लीकारिता एकै होइन । झुठो धेरै बेर टिक्दैन । केहि समयमै त्यसको सत्यता बाहिर आयो । इमेज टेलिभिजन बन्द गर्ने काम त त्यसको केवल बितरकले पो गरेको रहेछ । केवल टेलिभिजन संघका सदस्य एवं सुबिसु केवलका संचालक सुधीर पराजुलीले त्यो बिज्ञपतीमा दाबी गरिएको आरोप झुठो भएको, ईमेज च्यानल आफ्नो केवलले बन्द गरिदिएको बताएपछि झुठो विज्ञप्ति सर्बाङ्ग नांगियो । उनीहरुले सरकारले ल्याएको संसोधित ऐनको बिरोध गरेका रहेछन् । र सरकारलाई दबाब दिन आन्दोलनको घोषित कार्यक्रमअनुसार इमेजको प्रसारण बन्द गरेका रहेछन् । ईमेल च्यानलका केवल बितरक सुधीर पराजुलीले अनलाईन खबरलाई प्रतिक्रिया दिँदै भनेका छन् “प्रधानमन्त्रीको दबाबमा भन्नु बकम्फुसे हल्लामात्र हो । माघ २ गतेदेखि नेपाल टेलिभिजन र एनटीभी प्लस टेलिभिजन पनि बन्द गर्न लागेका छौं । प्रधानमन्त्री कार्यालयको दबाब भन्नु धमिलो माछा मार्न खोज्नु हो ।’

सोच्नुस् त, के यि संस्थामा खाँट्टी पत्रकार छन् ? कि धेरै जसो राजनिति, पर्चाकारिता, नेताको चाकरि गर्ने, पार्टीको कुल्ली र भरिया बन्ने छन् ? कि धेरै जसो गतिला पत्रकार छन् तर नेत्रित्वमा चाहिँ नेताका चाटुकारको बहुमत छ ? नत्र यि दुबै संस्थामा आबद्द पत्रकारहरु हेर्ने हो भने यतिबिघ्न झोले पारा नदेखिनु पर्ने हो । विष्णु निष्ठुरी र किशोर नेपाल जस्ता पत्रकारपनि प्रेस युनियनमा आबद्द छन् ।

त्यसो त पत्रकारहरु सामचारमा चिप्लिँदैनन् भन्ने होइन । प्रयोग हुन्छन् । दुरुपयोग हुन्छन् । गल्ति हुन्छ । तर यो त सयौं जनाको संस्था हो । एक ब्यक्तिसित सरोकार राख्ने भन्दापनि सत्य तथ्य पत्ता लगाएर न्याय गर्न, ब्यवशायिक पत्रकारितालाई प्रश्रय दिन बनेको संस्था । संस्थामा धेरै सदस्य हुनाले ति बिभिन्न मेडियामा हुन्छन् र त्यस्ता समाचार सत्य हुन् कि होइनन् बुझ्न संस्थालाई सजिलो हुन्छ । तर मानसिकतानै पेल्ने, एकको समर्थन गर्ने, झोले बन्ने भएपछि त्यतातिर किन लाग्नु ?

डेकेन्द्र थापाकै हत्या काण्डमा नेपाल पत्रकार महा संघका केन्द्रिय सदस्य बिभाजित छन् । अध्यक्ष शिव गाउँले डेकेन्द्र थापाका हत्यामा आरोपितलाई कारवाहीको माग गरिरहेका छन् । तर महासचिव ओम शर्मा भने तिनलाई छोड्नु पर्छ भनिरहेका छन् । शर्मा राज्यले बेपत्ता पारेका र हत्या गरेका थापा मात्रै होइन अरु पत्रकारकोपनि छानबिन होस, अपरधीमाथि कारवाही हुनु पर्छ भन्ने तर्क गर्दै त्यसो भनिरहेका छन् । अब अन्य सामान्य पत्रकारले के भन्ने ? कसरि बुझ्ने ? गाउँले एमाले निकट भनेर चिनिन्छन् । शर्मा माओवादीका भए । डेकेन्द्र थापाको घटना होस् कि क्रिष्ण सेन लगायत अन्य पत्रकारको मुद्दा, नेपाल पत्रकार महा संघनै एक हुन सकेन । यो किन भयो ? राजनिति नै हो । यसमापनि थोरै धेरै भरिया पत्रकारिताकै मानसिकता छ ।

नेपाल पत्रकार महासंघ सबै पत्रकारको साझा संस्था हो । त्यसैले महा संघले डेकेन्द्र थापा, क्रिष्ण सेन लगायत राज्यले बेपत्ता पारेका र हत्या गरिएका सबैको हकमा समान निति बनाएको भए जाति हुन्थ्यो । हत्यारा जो सुकै होउन् कारवाही गर । बेपत्ता जो सुकै होउन् खोज, छानबिन गर । जुन सुकै पार्टी, जुनसुकै समूहका निकटका होउन् अपराधीलाई कारवाही गर भनेर नेपाल पत्रकार महासंघले समानताको सिद्दान्त अपनाए जाति हुन्थ्यो । तर भैरहेको छैन । किनभने त्यहाँपनि कुल्ली र भरिया मानसिकता छ । राजनिति छ । उम्मेदवार हुने बेला राजनितिक पार्टीका दैला नचहारि टिकट पाईन्न । नेताको आशिर्वाद नलिईकन जितिन्न ।