किन गणराज्य ? गाउँ र जिल्लानै भागवण्डा गरे कसो होला ?

एकिक्रित नेकपा माओवादीले काठमाडौं, ललितपुर र भक्तपुरलाई समेटेर नेवा: स्वायत्त गणराज्य घोषणा गरेको थियो । घोषणा गरेर उसले ओगटिराख्यो । अनि त्यसरि घोषणा गरेको हप्तादिनमै अरु नेवार संगठनहरुलाई टाउको दुख्यो । नेवा: मंका खल भनिने नेवारहरुको साझा संगठनले किन तिन जिल्ला ? उनीहरुले वाग्मती अञ्चल वरिपरिका अन्य दोलखा र रामेछापलगायतका जिल्लापनि हाम्रै हो भनेर झन धेरै ठाउँ समेटेर नेवा: गणराज्य घोषणा गरे । अब काठमाडौं उपत्यकामै कति वटा हुने भए गणराज्य ? नेपा: राष्ट्रिय पार्टीले झन् छुट्टै हिसाबले अझ धेरै भूभाग समेटेर नेवा: राज्यको माग गरेको छ । उसले त झन् दक्षिणमा हेटौंडा र नारायणघाट, पूर्वमा दाप्चा र पलाञ्चोकभगवती, पश्चिमामा आरुघाट गोरखाबजार र बन्दीपुर, उत्तरमा चौतारा र त्रिशूली बजारसम्म समेटेको छ । यो पार्टीलेपनि कुन दिन फेरि आफ्नै सिमांकन अनुसार नेवा राज्य घोषणा गर्ने हो ।

अनि थरी थरीका संघ संगठनले अलग अलग नाम र साँध सिमाना छुट्याएर घोषणा गरेको गणराज्य चलाउने चाहिँ कसले हो ? नेवा: गणराज्य घोषणालाई बेवास्ता गरिए समानान्तर सरकार चलाउने चेतावनी प्रचण्डले दिएका थिए । त्यसो भनेपछि माओवादीहरुले छोड्ने भएनन् । यता मंका खलले त झन नेवा: गणराज्य चलाएरै छाड्छौं भन्दै राष्ट्रिय झण्डा र राष्ट्रिय गान समेत घोषणा गरे । मंका खलले त झनै छोड्ने कुरो भएन ।

राष्ट्रलाई संघियतामा लैजाने भन्ने त अन्तरिम संबिधानको मर्म नै हो । नेपाल जस्तो सयौं जात जातिको जमघट रहेको देशलाई जातिय आधारमा होइन सबै जाति र भाषीको मर्म र पहिचान सुनिश्चित हुने गरि भौगोलिक रुपमा छुट्याउनुपर्ने हो । तर भाई भाई बिच लडाएर, जुधाएर र हाम्रो धर्म, संस्क्रिति, मेलमिलाप र मित्रतालाई भत्काएर जातियताका आधारमा गणराज्य छुट्याउँदै छन् । यसले नेपाललाई आगामी दिनमा जात र जातिबिच हत्या, हिंसा, वैमनस्यतालाई चर्काउने पक्का छ । तर हाम्रा नेता, बौद्दिक भनिने एकखाले जमात र जातिय नारालाई उचालेर मात्रै आफ्नो भविष्य देखेकाले त्यहि खोजेका छन्। दिनदिनै देशलाई त्यहि खाडलतिर धकेल्न जातियताका आधारमा एउटै ठाउँलाईपनि आआफ्नो स्वार्थ अनुसार जातिय राज्य घोषणा गरिरहेका छन् ।

अहिले यि फरक फरक पार्टी र संगठनहरु आफ्नो स्वार्थ अनुसार जातिय राज्य घोषणा गर्न तँछाड मछाड गरे झैं भोली त्यो राज्य कसले कसरि चलाउने भन्ने विषयमा पक्का मारकाट हुने छ । हिजो प्रिथ्वीनारायण शाहले एकिकरण गर्नु पूर्व त काठमाडौंका तिन राज्यबिच कत्रो वैमनस्यता र मारामार थियो । जातिय आधारमा आफ्नो राज्य घोषणा भएपछि तिनले अरु जात, जाति, धर्म, भाषा र संस्क्रिति भएकालाई पेल्ने निश्चित छ । अल्पमतमा परेकाले आफ्नो जातिय, भाषिक र सांस्क्रितिक पहिचान खोज्ने अनि बहुमत हौं भन्नेले आफ्नै लादेर अल्पमतलाई पेल्ने पक्का छ । कहिं कहिं त हामी बलिया छौं भनेर अल्पमतकैले पनि बहुमतकालाई पेल्छन् अनि त्यो बेला द्वन्द नमच्चिएला ? झन जातिय आधारमै राज्य छुट्याएपछि अल्पमतमा परेका भनिएका जात र जाति के चुप्प लागेर बस्लान ? ति हरेकले आफ्नै जातिय राज्य खोजे के होला ?

आखिर सबै पार्टी, संघ संस्था र नेतालाई आआफ्नै पार्टीले चाहे जस्तो, आफुले राज्य गर्न पाउने, आफ्नो पार्टीको नियन्त्रणमा चल्ने, आफ्ना नेतालाई प्रमुख बनाउन पाइने राज्यको खाँचो हो भने थोरै किन बनाउने ? एकै चोटि सबै दल, जाति र नेतालाई पुग्ने गरि जिल्ला जिल्ला र अझ नपुगे गाउँपनि भाग बण्डा गरे कसो होला ? अहिलेका सबै गाविसलाई पार्टीगत र जातिय संगठनका आधारमा भागवण्डा गरिदिने । ठुला शहरहरु छुट्याएर भागबण्डा गर्न मुस्किल परे वडा वडामा बिभाजित गरिदिने । आखिर नेवार जाति भित्रपनि त अनेक खालका नेवार हुन्छन् नै । तामाङ, राई र थारु भित्रपनि त अनेक खाले भिन्नता हुन्छ । त्यसैका आधारमा जुन वडामा जसको संख्या बढि छ, बल बढि छ त्यसकै आधारमा वडा वडा भाग बण्डा गरे बल्ल सबैलाई भाग पुग्ला । देश अनि पो छिटो जातिय हिंसाको ज्वालामा दन्केला । आखिर आगो झोस्नै छ भने ढिलो गर्ने किन ?

(नेवा मंका खलले शनीबार काठमाडौंमा नेवा: गणराज्य घोषणा गर्दा दशरथ रंगशालामा जम्मा भएको भिड । जातियताका आधारमा छुट्टै गणराज्य घोषणा गरेर जातिय द्वन्द चर्काउन उद्दत रहेपनि शान्तिका प्रतिक परेवा उडाइएको थियो । तस्बिर-अनलाईनखबर डट कम) ।